Home
Concerts
Discography
Organ archive
Christine Kamp
Mail
Organs Grote Kerk Weesp

< Bätz Organ (1823)

 Pictures organs Grote Kerk Weesp
< Axsen Organ (c. 1800) 
[top]
Het Bätz Orgel
Het huidige orgel heeft twee voorgangers gehad. Het eerste heeft vanaf de periode vóór de reformatie tot 1592 dienst gedaan. In dat jaar bouwde vermoedelijk Pieter Janszoon Swart uit Utrecht een nieuw orgel. Johannes Duytschot voerde in 1694 een grote reparatie uit en onderhield het orgel in 1706/7. Na klachten van organist Hendrick Bouduycx deed orgelbouwer Jan van Daal in de periode van 1712 tot 1723 het onderhoud en repareerde het instrument in 1724. Johann Heinrich Hartmann Bätz maakte in 1750 het orgel schoon en bracht foelie aan op de frontpijpen. In 1819 verkeerde het orgel in dusdanig slechte staat dat de kerkmeesters in 1822 een contract sloten met de gebroeders Bätz uit Utrecht voor het bouwen van een nieuw orgel. Kosten: Euro 8821,46.
Dit nieuwe instrument werd op zondag 12 oktober 1823 feestelijk in gebruik genomen.
Het orgel werd onderhouden van 1828 tot 1846 door Jonathan Bätz en in 1847/48 door Kam & van der Meulen. Ch. G. F. Witte werkte in 1852 aan het orgel: hij gaf het een stembeurt, herintoneerde pijpwerk en verving de Holquint 1 1/3 van het rugwerk door een Viola di Gamba 8. Van 1853 t/m 1902 kreeg Witte het orgel in onderhoud. Op verzoek van de organist bracht Witte in 1862 een offerte uit om het orgel met een vrij pedaal uit te breiden voor een bedrag van Euro 1588,23. In 1891 restaureerde J. F. Witte het orgel. De stemming werd een kwart toon hoger en de oorspronkelijke lichtgekleurde orgelkas overgeschilderd met een donkere imitatie-eiken kleur. Vanaf 1903 droegen de kerkvoogden het jaarlijks onderhoud op aan W. van Dijk. Een grote ingreep vond plaats in 1937. Orgelbouwer J. C. Sanders bracht een vrij pedaal aan door plaatsing van een unitlade met elektrische traktuur. In samenhang met de torenrestauratie is in 1959 de windvoorziening gerestaureerd. In de periode 1969 tot 1978 werden zowel de fraaie laatgotische kerk als het orgel gerestaureerd. Orgelbouwer S. F. Blank uit Herwijnen nam de situatie van 1823 als uitgangspunt. De unit-toevoeging uit 1937 werd verwijderd en het naar oud voorbeeld gereconstrueerde pedaalklavier weer aangehangen gemaakt. Op het rugpositief werd de Viola di Gamba van Witte vervangen door een Quint 1 1/3 naar historisch voorbeeld. Het resterende pijpwerk van de Gamba wordt op dit moment in de orgelkas bewaard. De oorspronkelijke bakstukken, die door Sanders in 1937 werden vervangen, werden weer teruggeplaatst (op één na, die gereconstrueerd moest worden). In 1997 werd, in overleg met Monumentenzorg, de te hoge winddruk van het Bätz orgel verlaagd en de bekers van de grootste pijpen van de Trompet verlengd. De werkzaamheden werden uitgevoerd door de orgelbouwer J. C. van Rossum uit Andel, die vanaf 1996 beide orgels van de Grote Kerk in onderhoud heeft.
De orgelkas, die in de 70 er jaren van de vorige eeuw niet werd gerestaureerd, vertoont schade door heteluchtverwarming en is aan restauratie toe. De kas - in Empire-detaillering - is verdeeld over Hoofdwerk en Rugpositief. Bovenop het orgelfront staan naast de versiering met pijnappels twee engelen. De engel links heeft een palmtak in de hand als vredessymbool; de andere engel houdt een slang vast die zichzelf in de staart bijt, als symbool voor de eeuwigheid. Er bestaan plannen om binnenkort de plaat bovenop de orgelkas, in de jaren 30 van de vorige eeuw aangebracht om het orgel te beschermen tegen lekkage, te verwijderen. De kas zal dan zijn originele sierlijke vorm terugkrijgen. Een tweede stap is restauratie van de kas met als doel reconstructie van de oorspronkelijk witte- of appelbloesemkleur en herstel van de ooit zeer rijke versieringen met zilver en bladgoud. Het uiterlijk van het orgel zal dan weer één geheel vormen met de prachtige klank.
Christine Kamp is sinds 1996 organiste van de Grote Kerk te Weesp.
HOOFDWERK RUGPOSITIEF
Prestant 16 (disc. dubbel) Prestant 8 (disc. dubbel, C/Cis/D eiken)
Bourdon 16 Holpijp 8
Prestant 8 (disc. dubbel) Octaaf 4
Roerfluit 8 Roerfluit 4
Octaaf 4 Gemshoorn 2
Gedekte fluit 4 Flageolet 1
Octaaf 2 Mixtuur 3, 4, 5, 6 sterk
Quint 3 Quint 1 1/3 (1978 reconstructie)
Mixtuur 4,6,8 sterk (bas/disc.) Sexquialter 2 sterk (discant)
Sexquialter 3 sterk (discant) Fagot 8
Cornet 5 sterk (discant) Tremulant 
Trompet 8 (bas/discant)
Vox humana 8 (loden deksels, bas/disc.)
Tremulant
Klavierkoppeling (gehalveerd)
Afsluiters op beide manualen.
Calcant
4 Spaanbalgen met voettreden
Winddruk gemeten op HW laden 76 mm waterkolom
Oorspronkelijke toonhoogte volgens het originele contract 'Kammertoon'
Stemming gelijkzwevend, 430 hrz. bij 18 graden
De beide manualen hebben een omvang van C tot f'''
Het pedaal is aangehangen en heeft een omvang van C tot d'
Het Axsen Orgel
Het bureau-orgel werd gebouwd ca 1800 door Ahlert Gerhard Axsen. Axsen woonde omstreeks 1770 tot aan zijn overlijden op 5 maart 1811 te Amsterdam. Van de twee orgels die er nog over zijn van deze bouwer is alleen dit instrument nog te bespelen. In 1966 vond er een restauratie plaats onder advies van Cor Edskes. Orgelmaker S. F. Blank restaureerde het orgel in 1996 (windlade).
Holpijp 8 (bas/discant)
Fluyt 4 (bas/discant)
Octaaf 2 (bas/discant)
Fluyt 1 (bas/discant)
Prestant 8 (discant)
Tremulant
Manuaalomvang van C tot f'''
Magazijnbalg met schepbalg
Winddruk 58 mm waterkolom
Stemming gelijkzwevend, 415 hrz
Geluids- en videofragmenten van de orgels

Foto's van de orgels

Gegevens van het pijpwerk in het Bätz Orgel Weesp

Inventarisatie van het Bätz orgel - door Teus den Toom

Bronnen

  • Archief van de Hervormde Gemeente Weesp
  • Het orgel in de Hervormde Kerk te Weesp Hans Kriek - Het Orgel/mei 1979 
  • De orgelmakers Bätz Gert Oost - 2de herz. druk 1977 Canaletto Alphen a/d Rijn 
  • Het Nederlandse huisorgel in de 17de en 18de eeuw dr. Arend Jan Gierveld -1977 Vereniging voor Nederlandse muziekgeschiedenis
  • Het 'Hollandse' orgel in de periode van 1670 to 1730 A.H. Vlagsma, Canaletto, Alphen a/d Rijn, 1992.
  • De orgelmakers Witte Teus den Toom , uitg. Groen, Heerenveen, 1997

[top]
The Bätz organ
Two instruments preceded the current organ. The first organ functioned in the period before the Reformation until 1592. In that year probably, the organbuilder Pieter Janszoon de Swart from Utrecht built a new organ that functioned until 1822. In the same period, the churchwardens decided to have a new instrument built by the organbuilder Jonathan Bätz, also from Utrecht.This organ was inaugurated on 12 October 1823. "In the afternoon, Messrs  Broerse and Brachthuizen let the power and melodiousness of the instrument be heard for a decent crowd, which had flocked to hear it. This they did by the performence of an ouverture, chorale variations on hymn no. 40, "De Morgenstond", a flute concerto, a fanfare, sleighride and finale." Externally the instrument displays the characteristics of new styles, internally it remains classical. Apparently the musical requirements of the time were such, that an independent pedal was not regarded as being necessary. The organ has seen minor alterations. Most of the pipework survived the later interventions of organbuilders like Ch. G. F. Witte and J. C. Sanders. Following the restoration of the church, the organ was restored by S.F. Blank in 1978. It has 23 stops on the manuals; the pedal is always coupled to the great and has no stops of it own. Christine Kamp has been organist of Grote Kerk te Weesp since 1996.
HOOFDWERK (Great)
RUGPOSITIEF (Positiv)
Prestant 16 (disc. double) Prestant 8 (disc. double), C/Cis/D oak)
Bourdon 16 Holpijp 8
Prestant 8 (disc. double) Octaaf 4
Roerfluit 8 Roerfluit 4
Octaaf 4 Gemshoorn 2
Gedekte fluit 4 Flageolet 1
Octaaf 2 Mixtuur 3, 4, 5, 6
Quint 3 Quint 1 1/3 (1978 reconstruction)
Mixtuur 4,6,8 sterk (bas/disc.) Sexquialter 2 (discant)
Sexquialter 3 sterk (discant) Fagot 8
Cornet 5 sterk (discant) Tremolo
Trompet 8 (bas/discant)
Vox humana 8 (bas/disc.)
Tremolo
Coupler (divided)
The Axsen organ
This instrument was built about 1800 by the organ builder Ahlert Gerhard Axsen. From circa 1770 until his death (5th of March, 1811), Axsen lived and worked in Amsterdam. Only two instruments have survived, one of which is in the Grote Kerk in Weesp, which is in a good condition, and the other instrument in the Haags Gemeentemuseum.
Holpijp 8 (bas/discant)
Fluyt 4 (bas/discant)
Octaaf 2 (bas/discant)
Fluyt 1 (bas/discant)
Prestant 8 (discant)
Tremolo
Manual C - f'''
Audio & Video samples

Pictures of the organs

Sources

  • Archief van de Hervormde Gemeente Weesp
  • Het orgel in de Hervormde Kerk te Weesp Hans Kriek - Het Orgel/mei 1979 
  • De orgelmakers Bätz Gert Oost - 2de herz. druk 1977 Canaletto Alphen a/d Rijn 
  • Het Nederlandse huisorgel in de 17de en 18de eeuw dr. Arend Jan Gierveld -1977 Vereniging voor Nederlandse muziekgeschiedenis
  • Het 'Hollandse' orgel in de periode van 1670 to 1730 A.H. Vlagsma, Canaletto, Alphen a/d Rijn, 1992.
  • De orgelmakers Witte Teus den Toom , uitg. Groen, Heerenveen, 1997

[top]
Les Grandes Orgues Bätz
L'orgue, qui date de 1823, a succédé à deux autres instruments. Le premier avait fonctionné jusqu'en 1592, année où un nouvel orgue a été construit, probablement par Pieter Janszoon de Swart d'Utrecht. Cet instrument restait en service jusqu'en 1822.
A cette date, le facteur d'orgue d'Utrecht Jonathan Bätz fut chargé de construire un nouvel instrument, qui fut inauguré le 12 octobre 1823.L'instrument se trouve encore dans un bon état. L'orgue comprend deux claviers: le premier appartient au Grand Orgue (= Hoofdwerk) et le deuxième est celui du Positif (= Rugpositief). Amplitude: C grande-octave au Fa 3. Le pédalier lui-même ne possède pas de propres jeux, mais se trouve accouplé en permanence au grand-orgue. Christine Kamp est titulaire des grandes orgues de la Grote Kerk de Weesp depuis 1996.
HOOFDWERK (Grand orgue)
RUGPOSITIEF (Positif)
Prestant 16 (disc. double) Prestant 8 (disc. double), C/Cis/D bois)
Bourdon 16 Holpijp 8
Prestant 8 (disc. double) Octaaf 4
Roerfluit 8 Roerfluit 4
Octaaf 4 Gemshoorn 2
Gedekte fluit 4 Flageolet 1
Octaaf 2 Mixtuur 3, 4, 5, 6
Quint 3 Quint 1 1/3 (1978)
Mixtuur 4,6,8 sterk (bas/disc.) Sexquialter 2 (discant)
Sexquialter 3 sterk (discant) Fagot 8
Cornet 5 sterk (discant) Tremblant
Trompet 8 (bas/discant)
Vox humana 8 (bas/disc.)
Tremblant
Accouplement (divisé)
L'Orgue Axsen
L'orgue de choeur ("bureau") se trouve en bas dans la nef, devant le choeur de l'église. C'est un instrument à un seul clavier, qui fut construit par le facteur d'orgue Ahlert Gerhard Axsen aux environs de 1800. Axsen habitait à Amsterdam et y travaillait de 1770 jusqu'à sa mort, le 5 mars 1811. Il n'existe que deux instruments d'Ahlert Gerhard Axsen en Hollande. L'un est conservé au Musée de la Haye. L'autre, cet orgue de choeur, est le seul qui soit encore opérationnel.
Holpijp 8 (bas/discant)
Fluyt 4 (bas/discant)
Octaaf 2 (bas/discant)
Fluyt 1 (bas/discant)
Prestant 8 (discant)
Tremulant (Tremblant)
Amplitude C - f'''
Audio & Video

Photo

Bibliographie

  • Archief van de Hervormde Gemeente Weesp
  • Het orgel in de Hervormde Kerk te Weesp Hans Kriek - Het Orgel/mei 1979 
  • De orgelmakers Bätz Gert Oost - 2de herz. druk 1977 Canaletto Alphen a/d Rijn 
  • Het Nederlandse huisorgel in de 17de en 18de eeuw dr. Arend Jan Gierveld -1977 Vereniging voor Nederlandse muziekgeschiedenis
  • Het 'Hollandse' orgel in de periode van 1670 to 1730 A.H. Vlagsma, Canaletto, Alphen a/d Rijn, 1992.
  • De orgelmakers Witte Teus den Toom , uitg. Groen, Heerenveen, 1997

© Copyright 1999 by Christine Kamp
All rights reserved