Maandag 23 oktober 2000

Na een goede nachtrust zijn we ‘s ochtends nog net op tijd voor het ontbijt in de statige ontbijtzaal van het hotel. Als we daarna voor de tweede registrant René een kamer willen reserveren bij de hotelbalie wordt ons plotseling meegedeeld dat het hotel binnenkort dicht zal gaan voor een renovatie. We staan versteld: dit werd ons niet verteld toen wij gisteren een kamer reserveerden. De dame van de receptie belooft ons nog nader te informeren.

We proberen een afspraak te maken met de architect en fotograaf Hermann Fabini i.v.m. een fotosessie voor het cd-boekje. Fabini is niet op zijn kantoor. ‘s Middags repeteren we weer in de kerk. Een tegenvaller: de zwelkast van het tweede klavier raakt defect. Hij blijft dichtzitten. We vrezen dat deze storing weleens het gevolg kan zijn van de twee blikseminslagen van een paar maanden geleden in de toren; het elektrische systeem van het orgel werd toen ernstig ontregeld. Dit was een regelrechte ramp voor de kerk. Er moest een kostbare reparatie worden uitgevoerd.

Organiste van de kerk, de sympathieke Ursula Philippi, is niet thuis: zij geeft 180 km verderop in het plaatsje Cluj orgelles. Eerder vertelde zij dat zij iedere week deze reis onderneemt over de slechte Roemeense wegen en vanwege deze barre tocht bij vrienden overnacht alvorens de volgende dag terug te reizen. Philippi was in de periode Ceausescu één van de laatste orgelstudenten voordat dit vak door het regime werd afgeschaft; kerken en organisten waren niet relevant meer. In die periode was het wel toegestaan om kerkdiensten te houden maar werd de stroom vaak afgesloten op zondagmorgen om de kerkdiensten te saboteren. Pas na de revolutie van 1989 kon Ursula weer orgelles gaan geven.

We bellen met orgelbouwer Christian Scheffler in Frankfurt: hij adviseert de Roemeense orgelbouwer Hermann Binder te bellen om het telefoonnummer van een Roemeense technicus te achterhalen die gespecialiseerd is in elektrische storingen. Scheffler is vol begrip voor onze positie maar kan niet anders dan duimen dat het goed komt. Ook geeft hij ons het telefoonnummer van de leverancier van de elektrische installatie die tijdens de restauratie van 1997 in het orgel is aangebracht. We bellen de leverancier in Duitsland; hij vermoedt dat de storing in een kontakt in de speeltafel zit.

Als we gaan eten in het restaurantje zien we dat de opnametechnicus Henk Janssen heeft ingesproken op de voice-mail. Hij geeft de formaten door van de flight-cases met 160 kg aan opnameapparatuur.

  

Dinsdag 24 oktober 2000

Na ‘s morgens een afspraak voor de volgende dag met fotograaf Fabin te hebben gemaakt komt ‘s middags de technicus het elektrisch systeem van het orgel doormeten. Hij constateert dat het een mechanisch probleem is en verhelpt het defect.

   

Terwijl we aan het repeteren zijn komt fotograaf Fabini langs om te vragen of de foto’s nog dezelfde dag genomen kunnen worden. Voor ons geen probleem: hij komt een paar uur later. Fabini vraagt hoe we in Roemenië terecht zijn gekomen en is geïnteresseerd hoe we de kontakten hebben gelegd. We leggen uit dat we getipt zijn over het prachtige orgel in Hermannstadt door een Duitse organist.

We spreken onze verbazing uit over een spandoek dat we in de stad zagen hangen met reclame voor Hollandse boter. Fabini vertelt ons het verhaal van zijn familie: over zijn vader die in een Russisch interneringskamp zat en wilde dat zijn kinderen niet zo’n honger zouden lijden als hijzelf. Hij herinnert zich het moment dat ze in de familie voor het eerst margarine op hun brood smeerden: 'Jetzt geht es besser'.

In Hermannstadt is het aantal Duitsers - zij wonen al eeuwen in de stad - hard teruggelopen. Na de Tweede Wereld Oorlog en de revolutie van 1989 zijn veel Duitsers naar Duitsland gegaan. Van de 250.000 Duitsers heeft zo’n 90% Roemenië inmiddels verlaten.

We bellen met Ursula Philippi over de taxi die registrant René en opnametechnicus Henk van Boekarest naar Hermannstadt moet brengen. We geven de formaten van de bagage door en hopen dat alles in de taxi zal passen.

‘s Avonds valt tijdens de repetitie de zwelkast van het tweede manuaal weer uit.

  

Woensdag 25 oktober 2000

We zijn ‘s ochtends uitgenodigd op de koffie bij Ursula. Zij belt met de taxichauffeur die haar verzekert dat alle spullen in de taxi passen. Hij regelt nog een imperiaal en een aanhangwagen.

In de kerk maken we afspraken voor de plaatsing van de opname apparatuur. Iedereen is behulpzaam. We krijgen de werking van het alarm van de kerk uitgelegd (er zijn in het verleden vele inbraken geweest) en krijgen drie grote bossen sleutels.

Orgelbouwer Hermann Binder is een aantal uren bezig met de reparatie van de defecte zwelkast van het tweede manuaal. Naast het vervangen van kapotte kogellagers haalt hij ook zoveel mogelijk de bijgeluiden uit de deuren van de zwelkast. Schril is het contrast als we ‘s middags op straat een ernstig gehandicapte jongen zich over straat zien slepen; één van de velen jongeren zonder perspectief. Vooral bejaarden en gehandicapten hebben het erg moeilijk in Roemenië. Van sommige voorbijgangers vraag je je af of ze de komende winter wel zullen overleven. Als je bedenkt dat het gemiddelde maandsalaris zo’n € 50,00 bedraagt...De inflatie is zo’n 40% bij gelijkblijvende lonen. De kosten van levensmiddelen zijn in 2000 zo’n 45% gestegen, met als gevolg dat een deel van de bevolking niet begrijpt wat de verbetering is ten opzichte van de communistische periode; ‘toen hadden we tenminste nog werk en eten’. Zigeuners hebben het zeer zwaar; ze worden als minderwaardig gezien en ernstig gediscrimineerd. In de straten zie je veel tweedehands winkeltjes en verder is de markt dé plek om te verhandelen en te ruilen.

  

‘s Avonds halen we de sleutel van de kerkeraadskamer waar Henk zich met de apparatuur zal installeren. We komen een ruimte binnen waar net een koorrepetitie heeft plaatsgehad. Een penetrante geur slaat ons tegemoet.

Het orgel functioneert weer goed. Na een heerlijk maal in Sibiu Vecchi repeteren we nog tot 23.00 uur. Tevreden gaan we weer terug naar het hotel.

    

Donderdag 26 oktober 2000

‘s Ochtends en ‘s middags repeteren. We zijn bijna klaar met het uitzoeken van de registraties. Er is telefonisch kontakt met René en Herman. Zij melden dat ze veilig zijn geland en nu bij de douane staan, die de apparatuur niet wil vrijgeven. Er ontbreekt op het transportdocument - dat al helemaal vol staat met stempels - één stempel. Ook zal het vervoer van de apparatuur problemen geven: de taxichauffeur heeft, in tegenspraak met eerder gedane toezeggingen, geen aanhanger of imperiaal geregeld; hoe nu de tien dozen met apparatuur te vervoeren? We bellen met Ursula. Zij neemt contact op met de chauffeur, die weer een ander verhaal tegen haar vertelt: 'er zouden toch twee mensen met ieder 2 stuks bagage komen'? We overleggen...een extra taxi kost 600 DM. Probleem.

Om 16.55 uur - vijf minuten voor sluitingstijd van het kantoor - wordt de apparatuur toch nog vrijgegeven door de douane.

Wonder boven wonder blijkt met veel passen en meten alles in één taxi te passen. René zit 300 km als een slangenmens op de achterbank ingeklemd tussen de dozen.

Na een ongerust telefoontje van Henk of er nog wel iets te eten is bij aankomst reserveren wij voor vier personen in het restaurantje. Om 22.15 uur komt de taxi aan en na het uitladen van de spullen vieren we het feit dat het team compleet is met een goed maal. René en Henk vertellen dat de taxirit een dodenmansrit is geweest. Wij weten dit nog van de vorige keer: rampzalig slechte wegen. Je kunt van alles tegenkomen op de snelweg: paard en wagen, fietsers, overstekende voetgangers en plotseling opduikende ezels en veel zwerfhonden. We hebben nog nooit zo’n variëteit aan kadavers langs de wegen zien liggen.

  

Vrijdag 27 oktober 2000

‘s Ochtends bepalen we de microfoonopstelling en richten de ruimte voor de opnametechniek in. De eerste 2 stukken worden opgenomen: de Vierde sonate van Rheinberger en Liszt’s Praeludium en fuga over BACH. In 1846 is Liszt een paar dagen in Hermannstadt is geweest om een pianorecital te geven. Er is een grote kans dat hij de evangelische Stadtpfarrkirche heeft bezocht.

Om 00.30 uur is het orgel ernstig ontstemd door een plotselinge temperatuurdaling. We verliezen tweeënhalf uur omdat alle tongwerken gestemd moeten worden. Om 6 uur ‘s ochtends zijn we klaar en verlaten de kerk terwijl de stad alweer ontwaakt. Van de lichte regen hebben we geen last gehad; er is boven de kerk een grote zolder die eventuele ruis absorbeert.

Als we in het hotel aankomen staan er twee mannen van politie en militie bij de balie de gegevens van de hotelgasten te controleren. We drinken nog een glaasje wijn op de kamer van René.

  

Zaterdag 28 oktober 2000

Iedereen slaapt lang door. We hebben in het hotel afspraken kunnen maken dat we niet gestoord zullen worden. De renovatie van het hotel wordt nog even uitgesteld.

Ursula is opgetogen als ze hoort dat we goed hebben kunnen werken de vorige nacht.‘s Avonds nemen wij Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen van Liszt en Bachbewerkingen door Sigfrid Karg-Elert op. De voorgeschreven registraties zijn moeiteloos te realiseren: in Nederland zijn nauwelijks orgels te vinden waar dit zo fraai klinkt. We hebben ditmaal last van zogenaamde vuile stroom. Het elektriciteitsnet is instabiel. De lamp boven de speeltafel knippert. Henk heeft meetapparatuur bij zich om de stroom te controleren. Na een poosje lijkt alles weer stabiel en kunnen we verder met de opname. Naar huis terugkerende feestgangers zorgen voor geluidsoverlast. Zaterdag wordt er massaal getrouwd. De hele dag is het topdrukte in de kerken; het ene stel na het andere verschijnt op het altaar. Vervolgens duren de feesten in de zalen van de hotels tot diep in de nacht. Als de opname klaar is breken we een groot deel van de opstelling af vanwege de kerkdienst op zondagochtend.

   

Zondag 29 oktober 2000

Na het opbouwen van de microfoonopstelling gaan we verder met de opname. Henk moet een paar jongetjes zover krijgen dat ze geen vuurwerk meer afsteken in het portaal van de kerk. We nemen de indrukwekkende Sonate over Psalm 94 van de jong gestorven Julius Reubke op.

  

Maandag 30 oktober 2000

In een folder komen we een zinsnede tegen dat Liszt bij zijn verblijf in Hermannstadt in hetzelfde hotel als waar wij nu zijn de nacht heeft doorgebracht.

We nemen werken van de wat minder bekende Duitse componisten Bartmuß en Merkel op. Henk schrikt als er opeens twee jongens in de ruimte staan waar hij zit op te nemen. Ze hebben zich toegang tot de kerk verschaft door over een groot hek te klimmen. Zij schrikken ook en nemen de benen. Henk zet de achtervolging in, maar ze zijn hem te snel af. Gelukkig is er niets verdwenen. Om 02.30 uur wachten we tot de tractor, die iedere avond het straatvuil ophaalt, met veel geraas is vertrokken.

  

Dinsdag 31 oktober 2000

‘s Avonds zijn de straten duister: de straatverlichting is weer eens uitgevallen.

Tijdens de opnamen moeten de registranten naar buiten om een paar blaffende zwerfhonden te verjagen.

Als we ‘s ochtends vroeg in het hotel terugkeren vraagt de receptioniste die mij al een paar dagen ‘s avonds laat met drie mannen ziet vertrekken en ‘s morgens om een uur of 6 weer ziet terugkomen: Was machen sie doch den ganzen Nacht? Ik leg het haar maar even uit.

  

Woensdag 1 november 2000

De opname zit er op. Henk en René breken de opstelling af en pakken de apparatuur in. Snel nog wat overheerlijke salami en tcuika kopen in de supermarkt. Daar lopen vrouwen met een paar uien in hun mandje zich te vergapen aan de producten. De kontrasten zijn groot.

   

‘s Avonds zitten we in de lounge van het hotel: er speelt een bandje troosteloze jaren ‘50 muziek. René knoopt een praatje aan met de zanger. Hij vraagt aan René wat hij van de Roemenen vindt. De zanger waarschuwt René vooral niet te denken dat alle Roemenen zigeuners zijn...

  

Donderdag 2 november 2000

Omdat er vandaag geen vlucht van Hermannstadt naar Boekarest gaat, maken we ons op voor de lange taxirit naar Boekarest. We gaan met twee auto’s. Het is sneller dan de tien uur durende treinreis. Toen we hier voor het eerst waren hebben we nog overwogen de trein te nemen. Een brief voor de conducteur met daarin het verzoek de coupé af te sluiten gedurende de hele reis hadden we al op zak; berovingen in de trein komen vaak voor.

We rijden door Hermannstadt. Het zware vrachtverkeer dat dwars door de stad rijdt -er is geen ringweg- zorgt voor een enorme luchtverontreiniging. Op een kruising staat een vrachtauto met pech midden op de weg. Terwijl het verkeer om hem heen raast probeert de chauffeur de motor te repareren.

Na een paar uur komen we in een file terecht voor een spoorwegovergang. De bomen blijven eindeloos lang dicht, zelfs nadat er een trein gepasseerd is en er niet nóg een trein komt.

Het landschap is kaal en vlak, afgewisseld met eenvormige dorpen. Af en toe zie je een vrouw een koe uitlaten in de berm.

We komen veilig aan op het vliegveld en passeren de douane zonder problemen.

De vliegtuigcabine is gevuld met mensen met totaal uiteenlopende achtergronden: leden van een christelijke organisatie die huizen in een zigeunerdorp hebben gerepareerd, een trotse botenbouwer die net heeft uitgezocht hoe hij goedkoop zijn casco’s kan laten bouwen en twee bestuursleden van een stichting die hulp geeft aan ziekenhuizen. Iedereen zal thuis een totaal verschillend verhaal vertellen. Ons bekruipt de vraag of en wanneer het beter wordt in Roemenië; wat te doen, waar te beginnen?

Wij denken terug aan de fotograaf Fabini die bij het afscheid nemen ons op het hart drukte met de cd’s aan de buitenwereld te laten zien dat er ook veel mooie dingen in Roemenië te vinden zijn.

---

   All rights reserved

© Copyright 2001 by Christine Kamp en Fons Brouwer, Weesp, Netherlands

     

Photo © 2000 Copyright by Hermann Fabini, Hermannstadt (Sibiu)